Gitaar stemmen: zo zorg je dat je gitaar altijd goed klinkt

Een ontstemde gitaar is de grootste stemming-killer die er bestaat. Je speelt je favoriete akkoorden, maar het klinkt gewoon niet goed. Gelukkig is gitaar stemmen helemaal niet moeilijk als je weet hoe het moet. Je hebt er zelfs geen apart stemapparaat voor nodig: met een app op je telefoon kun je meteen aan de slag. Ik leg je stap voor stap uit hoe je ervoor zorgt dat je gitaar goed gestemd is.

Waarom raakt je gitaar ontstemd?

Voor je begint met stemmen is het handig om te weten waarom je gitaar überhaupt ontstemd raakt. Temperatuurwisselingen en veranderingen in luchtvochtigheid hebben invloed op je gitaar en de spanning van de snaren. Als je van een koude auto naar een warme woonkamer gaat, kan de stemming dus veranderen. Ook tijdens het spelen kunnen snaren wat ontstemmen, bijvoorbeeld door het opdrukken van snaren. Nieuwe snaren moeten zich bovendien nog zetten en rekken in het begin wat uit. Vooral bij nylon snaren kan dat langer duren. Dat is volkomen normaal, dus niet schrikken als je regelmatig opnieuw moet bijstellen.

De standaard gitaarstemming

De meeste gitaren worden gestemd in E-A-D-G-B-E, van dikke naar dunne snaar. Dit is de stemming die je in vrijwel alle gitaarlessen voor beginners tegenkomt. De dikste snaar is de lage E en de dunste snaar de hoge E: dezelfde nootnaam, maar een andere toonhoogte. Je kunt de volgorde makkelijk onthouden met een ezelsbruggetje: “Een Aap Die Geen Bananen Eet” bijvoorbeeld.

Wat heb je nodig om te stemmen?

Voor beginners raad ik aan om gewoon te beginnen met een stemapp op je telefoon. Die heb je waarschijnlijk al bij de hand, dus je hoeft niet eerst iets te bestellen voordat je kunt spelen. Een app zoals Guitar Tuna gebruikt de microfoon van je telefoon om de toonhoogte te herkennen en laat zien of je snaar te laag, te hoog of goed gestemd is. Ga in een rustige ruimte zitten, zodat de app jouw gitaar goed kan horen. Een los stemapparaat of een clip-on tuner werkt ook prima. Vooral een clip-on is handig als er veel omgevingsgeluid is, omdat die de trillingen van je gitaar oppikt. Maar om thuis te beginnen is een stemapp een praktische keuze.

Stap voor stap: stemmen met een app

Zet je gitaar comfortabel op schoot en leg je telefoon voor je neer, met de microfoon vrij. Open je stemapp, geef toestemming om de microfoon te gebruiken en kies de standaardstemming voor gitaar: E-A-D-G-B-E. Begin met de dikste snaar, de lage E. Sla deze aan zonder een fret in te drukken en demp de andere snaren, zodat de app één duidelijke toon hoort. Controleer eerst of je de juiste snaar in de app hebt geselecteerd of dat de app de juiste noot herkent. Geeft de app aan dat de toon te laag is? Draai dan voorzichtig aan de bijbehorende stemknop om de snaar strakker te zetten. Is de toon te hoog? Verlaag dan de spanning. Welke draairichting daarvoor nodig is, hangt af van de stemknop en hoe de snaar erop gewikkeld zit. Draai in kleine stapjes en sla de snaar tussendoor opnieuw aan. Werk zo alle snaren af en controleer ze daarna nog een keer, omdat het veranderen van de spanning van één snaar ook invloed kan hebben op de andere snaren.

Stemmen zonder tuner

Als je geen app of stemapparaat bij de hand hebt, kun je de snaren ook op gehoor op elkaar afstemmen. Dat is een mooie manier om je gehoor te oefenen. Je hebt wel één goed gestemde snaar of een referentietoon nodig om op de juiste toonhoogte uit te komen. Begin met de lage E-snaar en druk deze in op de 5e fret. Stem de open A-snaar zo dat die hetzelfde klinkt. Druk daarna de A-snaar in op de 5e fret en stem de open D-snaar gelijk. Vervolgens gebruik je de 5e fret van de D-snaar voor de open G-snaar. Bij de overgang van G naar B gebruik je de 4e fret van de G-snaar. Voor de hoge E gebruik je weer de 5e fret van de B-snaar. Als twee tonen bijna gelijk zijn, hoor je vaak een golvend of zwevend geluid. Dat wordt langzamer naarmate de tonen dichter bij elkaar komen en verdwijnt wanneer ze gelijk zijn. Zonder betrouwbare begintoon kun je de snaren onderling afstemmen, maar staat je gitaar mogelijk als geheel te hoog of te laag.

Veelgemaakte fouten bij het stemmen

Een veelgemaakte fout is aan de verkeerde stemknop draaien. Volg daarom eerst met je oog de snaar naar de bijbehorende knop. Een andere fout is alleen kijken of het wijzertje in het midden staat, zonder te controleren welke noot de app aangeeft. Een snaar kan namelijk heel netjes op de verkeerde noot gestemd zijn. Kies als beginner daarom bij voorkeur een appstand waarin je per snaar kunt stemmen. Sla de snaar rustig en duidelijk aan en wacht even tot de toon stabiel is. Draai steeds een klein stukje en luister of de toon hoger of lager wordt. Stem bij voorkeur vanuit een iets te lage toon omhoog naar de juiste toonhoogte. Is de snaar te hoog, draai hem dan eerst een beetje lager en stem vervolgens omhoog. Zo haal je eventuele speling uit het stemmechaniek.

Controleren of alles goed klinkt

Na het stemmen speel je een paar akkoorden om te controleren of alles goed klinkt. Een Em-akkoord of een G-akkoord zijn fijne testakkoorden. Klinkt er nog iets vals? Controleer dan eerst de losse snaren opnieuw met je app. Kloppen die wel, dan kan het bijvoorbeeld liggen aan te hard indrukken van de snaren of aan de afstelling van je gitaar. Ga dus niet zomaar een goed gestemde snaar verdraaien om één akkoord beter te laten klinken. Vooral als je werkt aan akkoorden en ritme is een goed gestemde gitaar belangrijk. Het is zonde als je twijfelt aan je spel terwijl je gitaar eigenlijk gewoon ontstemd is.

Hoe vaak moet je stemmen?

Controleer je stemming voor elke speelsessie. Als je er eenmaal handigheid in hebt, kost dat meestal maar een minuutje. Bij nieuwe snaren kan het nodig zijn om ook tijdens het spelen nog eens bij te stemmen. Hoe vaak dat nodig is, hangt af van de snaren en je gitaar; een vast aantal keren per dag is er niet. Ook na vervoer of een flinke temperatuurwisseling is het slim om de stemming opnieuw te controleren. Laat je gitaar na een koude autorit eerst rustig op temperatuur komen. Of je nu begint met het leren van je eerste akkoorden of al ingewikkelde stukken speelt: een goed gestemde gitaar maakt het spelen fijner. Maak er dus een vaste gewoonte van voordat je begint.